W poprzednich odcinkach: ciało migdałowate to miejsce w mózgu odpowiadające za natychmiastową ocenę zagrożenia i zastosowanie automatycznej reakcji mającej na celu ochronę życia: walcz, uciekaj, zamarznij, udawaj martwego albo tańcz. Dzisiaj opowiem Ci o tym, jak Twój osobisty Strażnik Migdał podejmuje decyzje – i czy Ty masz na to wpływ.
Opisałam już cztery strategie: Walcz! Uciekaj! Zamarznij! Udawaj martwego.
W Twoim mózgu, pomiędzy płatami skroniowymi, głęboko, znajduje się ciało migdałowate, czyli Twoja Osobista Wyspecjalizowana Jednostka Wczesnego Reagowania Kryzysowego. Jej zadaniem jest ochrona Twojego zdrowia i życia.
Skąd wie, kiedy reagować? Automatycznie uruchamia program reagowania, który uznaje za najbardziej adekwatny, w zależności od drogi, którą dotarł sygnał o niebezpieczeństwie.
Jak docierają informacje? Neurobiolodzy (tutaj opieram się na teorii Josepha LeDoux) mówią, że istnieją dwie drogi, każda zarządzana przez inny zespół roboczy. Ich zadaniem jest “dowieźć” informację czuciową (tj. sygnał sensoryczny odebrany przez wzrok, słuch, dotyk, smak, węch).
Autostrada
Informacja czuciowa wieziona jest tutaj przez Zespół Podstawno-Boczny i porusza się maksymalnie szybką trasą: wzgórze – ciało migdałowate.
Ponieważ nie ma przystanku w korze mózgowej, Strażnik Migdał odbiera informacje natychmiast i działa, zanim zdążysz pomyśleć. Uruchamia wówczas jedną ze strategii: walcz, uciekaj, zamarznij, udawaj martwego lub tańcz.
Droga Lokalna
Informacja czuciowa wieziona jest tutaj przez Zespół Korowo-Przyśrodkowy i biegnie wolniejszą trasą: wzgórze – kora – ciało migdałowate. Ma obowiązkowe śródlądowanie w korze mózgowej, gdzie dosiadają się do niej świadomość i kontekst. Oznacza to, że kiedy informacja dociera do Strażnika Migdała, reakcja „na gwałt” zazwyczaj przestaje być potrzebna.
Zilustruję:
Sytuacja pierwsza: Słyszysz brzdęk i krzyk dziecka.
- Autostrada: Strach, napięcie mięśni, biegniesz, krzyczysz, szarpiesz dziecko albo chwytasz je na ręce (walcz).
- Autostrada: Strach, paraliż, panika. Nie możesz wstać. Nie możesz krzyczeć. Zamykasz oczy. Widzisz w wyobraźni najgorszy możliwy scenariusz. Boisz się wejść do kuchni (zamarznij).
- Droga Lokalna: „Hmm, to chyba ten kubek, który stał na brzegu stołu. Dobrze, że był pusty. Pewnie Kasia się przestraszyła.” Wchodzisz do kuchni, oceniasz sytuację, kucasz i mówisz: „Ojej, widzę, że się bardzo przestraszyłaś. To było głośne, prawda?” (regulacja, a następnie odpowiedź świadoma).
Sytuacja druga: Dzwoni telefon. Widzisz: szef.
- Autostrada: Serce wali jak młot, dłonie się pocą. Myśl: „Na pewno coś zawaliłem”. Mówisz szybciej niż zwykle, chaotycznie tłumacząc się, zanim padnie pytanie (uciekaj).
- Droga Lokalna: „W zasadzie nie wiem po co dzwoni. Sprawdzam”. Odbierasz spokojnie: „Dzień dobry, co tam szefie?” (regulacja, a następnie odpowiedź świadoma).
Sytuacja trzecia: Wchodzisz do przedpokoju, widzisz porozrzucane buty.
- Autostrada: Napięcie rośnie. Krzyczysz: „Nikt w tym domu nie szanuje mojej pracy!”, trzaskasz drzwiami, wchodzisz wściekła do kuchni (walcz).
- Droga Lokalna: „Hmmm… Buty stoją krzywo. Dzieci znowu się spieszyły. Ech, trzeba przytrzymać granice”. Oddychasz, zdejmujesz płaszcz i mówisz: „Hej, widzę buty na środku. Kasia, Marek – każdy swoje buty w dłoń i do szafki” (regulacja, a następnie odpowiedź świadoma).
Pamiętaj – Strażnik Migdał zawsze chce Ciebie ochronić, stąd często w Twoim życiu autostrada. Bazuje przeważnie na starych i mocno zapisanych danych. Praca nad sobą polega na tym, aby – najpierw raz dziennie – wybrać “na próbę” drogę lokalną. Nawet jeśli najpierw trzeba ją zbudować.
Obserwuj w tym tygodniu swoje drogi reakcji.
Za tydzień powiem Ci, jak przełączyć się z autostrady na drogę lokalną. Chcesz?
Idźmy.
Anna Malec